Słowo Pomorskie, 19 listopada 1927 r.

Przed wystawą ogrodniczą w Toruniu. Jak wiadomo w r. 1928 w czasie od 28 lipca do 4 paźdz. odbyć się ma w Toruniu pomorska wystawa ogrodnicza. Protektorat nad wystawą objął wojewoda pomorski p. Młodzianowski, zaś na czele komitetu wystawy stoi dr. Zdz. Dandelski. Na tereny wystawy przeznaczony został lasek między Cegielnią a Zieleńcem.

Magistrat toruński na posiedzeniu w dniu 17 bm. uchwalił wznieść specjalny hall wystawowy. Prace niebawem rozpoczną się o ile Rada miejska uchwalę magistratu zatwierdzi.

Słowo Pomorskie, 2 lutego 1928 r.

Przed wielką wystawą ogrodniczo-przemysłową w Toruniu. Pomorski Związek Ogrodników urządza wystawę w czasie od 28-go lipca do 4-go października b. roku.

Toruń i całe Pomorze oczekuje za kilka miesięcy wielka impreza Pomorski Zwięzek Ogrodników Produkujących urządza wielkę wystawę ogrodniczo-przemysłową Pomorza.

Wystawa ta odbędzie się w czasie od 28-go lipca do 4-go pażdziernika 1928 r.

Wystawa organizowana przez Związek pod protektoratem Pomorskiej Izby Rolniczej i wojewody pomorskiego ma na celu przedstawić w wyczerpujący sposób wszelkie hodowle i przemysł ogrodniczy we wszystkich jego gałęziach.

Społeczeństwo ma się zapoznać ze stanem ogrodnictwa w całej Polsce i zaczerpnąć zachętę do wzmożonej konsumcji produktów ogrodniczych wyrobu krajowego. Ten moment inicjatorów wystawy zasługuje na specjalnę uwagę i uznanie, bo niestety na tym punkcie społeczeństwo polskie duże jeszcze wykazuje braki. Organizowanie takich wystaw w dużej mierze może przyczynić się do uzdrowienia tego nienormalnego stanu.

Dla samego ogrodnictwa wystawa będzie miała ten pożytek, że pozwoli ogrodnikom nawiązać stosunki handlowe z zagranicą, stworzy nowe rynki zbytu dla ogrodnictwa zwłaszcza pomorskiego i w ten sposób rozszerzy granice jego działalności.

Komitet wystawy, z dr. Dandelskim jako przewodniczącym na czele, uzyskał od miasta Torunia część wspaniałego terenu parku miejskiego (koło pomnika Moniuszki). Na 15-tu ha. terenu wystawowego stanie między innemi wielka hala wystawowa, stała, w rozmiarach około 5 000 m. kw.

Wystawa pomyślana jest w trzech wielkich pokazach, które zilustrują całokształt ogrodnictwa od kwiatów letnich do kwiatów warzyw i owoców jesiennych włącznie. Poza tem podczas trwania wystawy demonstrowane będzie szkółkarstwo ogrodnicze i leśne jak i wogóle cały przemysł ogrodniczy we wszystkich jego gałęziach, według poniżej wyszczególnionych grup:

Dalej pszczelnictwo w jego całych rozmiarach, oraz maszyny ogrodnicze, rolnicze itp.

Całość wystawy podzielona będzie na grupy jak: szkółki, sadownictwo, rośliny, zdobnictwo, plany i modele ogrodów, rośliny lekarskie i techniczne (wikliniarstwo) produkty i przetwory ogrodnicze, jedwabnictwo, pszczelnictwo.

Włączenie do zakresu wystawy przemysłu i handlu ogrodniczego było bardzo szczęśliwym pomysłem inicjatorów. Dział ten pomyślany niezwykle obficie pozwoli dokonać przeglądu tych części przemysłu ogrodniczego od którego rozwoju w dużej mierze zależy również rozwój samego ogrodnictwa.

Z dużą pieczołowitością potraktowano dział nauki i szkolnictwa ogrodniczego. Zapowiedzi programu pozwalają przypuszczać że szczególnie wiele korzyści wystawa sama jak i przemysł ogrodniczy uzyskają z tego działu. Tembardziej, że podczas trwania wystawy odbędą się zjazdy ogrodników handlowych, miejskich i dominjalnych. Zaproszone są również organizacje ogrodnicze zagraniczne. Najsłynniejsi fachowcy ogrodnicy wygłaszać będą wykłady i odczyty dla ogrodników i miłośników.

Nie omieszkamy w dalszym ciągu zapoznać opinię publiczną z postępami prac przygotowawczych wystawy, której sądząc z dotychczasowych wyników należy wróżyć pełne powodzenie. Jak się dowiadujemy zgłosiła się poważna ilość wystawców z całej Polski. Liczyć się należy nawet z tem, że zabraknie miejsca, tak że będzie trzeba teren wystawy rozszerzyć.

Organizatorowie wystawy nie ustaję w pracy, aby wystawa wypadła jak najokazałej, tak jak się zapowiada.

Adres wystawy: Komitet Pomorskiej Wystawy Ogrodniczo-Przemysłowej, Toruń — Ogród Botaniczny.

Słowo Pomorskie, 31 marca 1928 r.

Przygotowania do Wystawy Ogrodniczo-Przemysłowej w Toruniu.

Jakoś mało się słyszy i czyta o przygotowaniach do wielkiej Wystawy Ogrodniczo- Przemysłowej, która odbędzie się w Toruniu w czasie od 28 lipca do 4 października rb.

Myliłby się jednak, ktoby brak rozgłosu i hałaśliwej reklamy chciał tłumaczyć bezczynnością komitetu organizacyjnego. Rzecz ma się wprost przeciwnie: wystarczy choćby przelotnie zwiedzić miejsce przyszłej wystawy tj. tereny parku miejskiego koło pomnika Moniuszki, aby Się przekonać, że wre tam gorączkowa praca przygotowawcza.

Miejsce to zmieniło się nie do poznania: znikają ostatnie doły i wzniesienia, niwelacja terenu jest już bowiem na ukończeniu. Padło wprawdzie pod toporami trochę drzew„ lecz cały teren, o po- wierzchni 15 ha, zyskał przez to konieczne dla wystawy płaszczyzny a nie zatracił charakteru parku, gdyż jest przecięty aleją, biegnąca w kierunku pomnika Moniuszki, i zewsząd otoczony jest drzewami.

Rozległe płaszczyzny są już przeorane i zbronowane, nawieziono też żyznej ziemi pod uprawę plantacyj roślinnych. Od strony wschodniej rozpoczynaja się właśnie prace przygotowawcze do wzniesienia wielkiej hali wystawowej, która pozostanie tu na stałe, by służyć później do podobnych celów; zajmie ona około 5.000 m. kw. przestrzeni. Obecnie kończą się właśnie pomiary terenu a w dniach najbliższych zacznie się budowa fundamentów.

W biurze wystawy, mieszczącem się w Ogrodzie Botanicznym (przy ul. Bydgoskiej) zasięgamy informacyj o stronie organizacyjnej wystawy. Wiadomości są pomyślne: wystawcy zgłaszają się bardzo licznie. Poważną część terenów zajęły miasta Pomorza i Wielkopolski a więc Toruń, Bydgoszcz, Grudziadz, Chełmno i inne. Napływają też cięgle zgłoszenia od osób prywatnych, zakładów ogrodniczych, od przemysłu związanego z ogrodnictwem itp. jak wiadomo bowiem, wystawa obok grup takich jak szkółki, sadownictwo, zdobnictwo, plany ogrodów, rośliny lekarskie i techniczne obejmuje takie przemysł i i handel ogrodniczy, przetwornictwo a poza tem także zbliżone działy pszczelarstwa i jedwabnictwa.

Już dzisiaj z napływających zgłoszeń sądzić można o wielkiem zainteresowaniu w kołach wystawców, a niewątpliwie z dnia na dzień wzrastać ono będzie także w kolach publiczności. Należy się przeto spodziewać, że wystawa wypadnie okazale i spełni zadania, jakie przyświecały jej inicjatorom i organizatorom.

Słowo Pomorskie, 8 kwietnia 1928 r.

Nieuzasadnone obawy. Pewnego dnia w Toruniu rozeszła się pogłoska, że zamiar budowy gmachu wrzędu wojewódzkiego został poniechany. Pogłoska ta wywołała zaniepokojenie wśród rzesz bezrobotnych, którzy liczą na zatrudnienie przy przyszłej budowie. Źródłem tej pogłoski był zauważony fakt, że przed kilku dniami coraz to zjeżdżały wozy, zabierając złożoną na placu budowy przyszłego gmachu urzędu wojewódzkiego- cegłę. Okazało się, że skutkiem braku cegły w cegielniach, komitet budowy hali dla wystawy przemysłowo-ogrodniczej, która to hala musi być w krótkim przeciągu czasu ukończona, pożyczył od komitetu budowy urzędu wojewódzkiego partję cegieł. — Obawy więc bezrobotnych były, jak widzimy, zupełnie nieuzasadnione.

Słowo Pomorskie, 23 maja 1928 r.

Przed wystawą ogrodniczo-przemysłową w Toruniu.

Powiadamiamy interesowanych, iż prace przygotowawcze na terenie Pomorskiej Wystawy Ogrodniczo-Przemysłowej w Toruniu posunęły się znacznie naprzód. Budowa hali w połowie gotowa, tereny zostały wyrównane, kończy się kłość wodociąg, miejsca na wolnem polu pozostało już niewiele. W charakerze wystawców zgłosiły się firmy z odległych dzielnic polskich, przesyłając róże, konifery i drzewa owocowe. Zapowiedziane są liczne wycieczki, zatem przedsiębiorstwa ogrodnicze mogą się najlepiej zareklamować przez naszą wystawę. Komitet czyni dla wystawców wszystko możliwe, aby im prace ułatwić t.j. podejmuje się za zwrotem kosztów rozmieścić eksponaty wedle nadesłanego planu. Korzystajcie, póki czas.

Komitet P.N.O.P.

Słowo Pomorskie, 19 czerwca 1928 r.

Przed Pomorską Wystawą Ogrodniczo. Przemysłową.

Hala wystawowa na ukończeniu — Wystawcy z całej Polski. Płonne obawy. — Film reklamowy.

Od otwarcia Pomorskiej Wystawy Ogrodniczo — Przemysłowej dzieli nas zaledwie sześć tygodni. Ktokolwiek w ostatnich dniach miał sposobność zwiedzić tereny wystawy przyznać musi, że prace prowadzi się w tempie od jakiego my mieszkańcy Torunia zdołaliśmy już odwyknąć. Amerykańskie tempo pracy pozwala wyrazić nadzieję, że otwarcie Wystawy się nie opóźni, że wszystko gotowe będzie na czas.

Przedewszystkiem więc monumentalna hala wystawowa, której budowa zaczęła się z powodu przeszkód atmosferycznych późną wiosną, obecnie jest już na ukończeniu. Wykończone są roboty murarskie, zaczynaja się zaś prace nad ukończeniem dachu, oszkleniem wykończonych już sal bocznych itp. Z budową hali łączą się ściśle prace nad zniwelowaniem przyległego terenu, które również są już na ukończeniu.

Niemniej gorączkowa praca wre także tam, gdzie nad urządzeniem swych wystaw krzątają się sami wystawcy. Teren przed halą, gdzie dawniej stał pomnik Moniuszki, zmienił się nie do poznania. Sam pomnik został na czas wystawy usunięty, teren zniwelowano, wycięto szereg drzew i krzewów, ziemie użyźniono. Na miejscu pomnika stanie fontanna; przed halą zajęła miejsce firma Hozakowski, dalej w głębi firma Hentschel i inne po lewej stronie, ku Cegielni ogrody miejskie z Bydgoszczy przygotowują ogród nowoczesny, z przeciwnej strony zbudowała już swój pawilon f-a Tomaszewski. Cały ten teren obramowany drzewami tworzy piękny pejsaż, obawy zatem tych, którzy obawiali się "zeszpecenia" tej części parku przez wycięcie alei i kilku drzew były na szczęście płonne.

Łączy się z terenem tym dawniejsza polana wśród lasu sosnowego, dziś zamieniona również na teren wystawowy. W głębi najbliżej Zieleńca mieszczą się szkółki i inne pokazy zarządu toruńskich lasów miejskich, zakończone domkiem leśnym z okrąglaków. Będą tu nie tylko eksponaty flory ale i fauny naszych lasów toruńskich: bażantów, danieli, dzików.

Obszerna polana zajęta jest już cała przez wystawców, o czem świadczą przygotowane już klomby i zagony zraszane podczas suszy bardzo pomysłowemi urządzeniami.

Nie jest oczywiście zamiarem naszym wyliczać już obecnie wszystkich wystawów, będzie na to czas po otwarciu wystawy. Dziś stwierdzić jedynie można, że przekroczyła ona już ramy wystawy ściśe pomorskiej: spotykamy wystawców i z Poznańskiego i z b. Kongresówki i z Małopolski, że dalej — jakiekolwiek wysuwanoby zastrzeżenia zasadnicze przew urządzaniu wystawy tej wogóle, czy też przeciw jej terminowi — sprawa wyszła już poza sferę projektów i zbliża się obacnie ku szybkiej i pomyślnej realizacji. Jedno więc tylko należy obecnie wyrazić życzenie, aby polscy ogrodnicy Pomorza wzięli w niej udział gremjalny i to tak ogrodnicy handlowi, jak i dominjalni i amatorzy.

Najsłabsza dotychczas stona wystawy to brak należytej propagandy wśród szerszych warstw społeczeństwa. Komitet jednak i pod tym względem zaczyna obecnie ujawniać pewną ruchliwość. Firma "Ulfilm" nakręcałą w tych dniach film ilustrujący prace przygotowawcze, który wyświetlany będzie niebawem na ekranach w całej Polsce. Zatem i na tem polu nastąpiła korzystna zmiana.

Słowo Pomorskie, 28 czerwca 1928 r.

Pomorska Wystawa Ogrodn.-Przemysłowa na filmie.

Na taśmie "Ulfilmu" oglądać ją będzie nawet zagranica.

Stojąc na straży interesów firmy biorących udział w Pomorskiej Wystawie Ogrodniczo- Przemysłowej Komitet Wystawy udzielił wyłącznego prawa filmowania i fotografowania eksponatów i stoisk na wystawie Agencji Kino-Reklamowej "Ulfilm" Sp. z o. p. w Toruniu ul. św. Ducha 5, telefon 705.

Agencja "Ulfilm" będzie demonstrowała wykonane filmy już podczas trwania wystawy na całym obszarzeRzeczypospolitej oraz kopje poza granicami kraju.- Zdjęcia fotograficzne będą umieszczane w najpoczytniejszych czasopismach i dziennikach.

Licząc na liczny udział zainteresowanych firm w tego rodzaju propagandzie i reklamie swoich eksponatów, stoisk, kiosków, pawilonów itp. Komitet Pomorskiej Wystawy Ogrodniczo-Przemysłowej uzyskał od Agencji "Ulfilm" ceny o 35% niższe od cen rynkowych. Zarówno zdjęcia filmowe jak i, fotograficzne zostaną wykonane jak najprecyzyjniej.

Komitet Pomorskiej Wystawy Ogrodniczo-Przemysłowej w przekonaniu, że tego rodzaju propaganda w znacznej mierze przyczyni się do rozwoju wystawy i wzbudzi zainteresowanie wystawą ogółu społeczeństwa polskiego, postanowił udzielić Agencji "Ulfilm" swego poparcia i wszelkich ułatwień podczas wykonywania zdjęć na całym terenie wystawy.

Bliższych informacyj udziela Komitet Wystawy Ogrodniczo-Przemysłowej w Toruniu ul. Bydgoska 27.

Słowo Pomorskie, 13 lipca 1928 r.

Co się dzieje na terenach Pom. Wystawy Ogrodniczo-Przemysłowej!

Otwarcie wystawy zbliża się szybkim krokiem i chociaż Toruń pod względem tego rodzaju wystawy ma piękną historję poza sobą, to jednak obecna przejdzie wszelkie oczekiwania. Hala wystawowa już gotowa i jako gmach monumentalny przynosi chlubę swemu twórcy radcy p. Ulatowskiemu.

Miejsca robotników niekwalifikowanych i rzemieślników zajęli pracownicy ukwalifikowani i artyści-ogrodnicy z wysokiem poczuciem sztuki i piękna, toteż co pozostaje po nich i wychodzi z pod ich ręki, zalicza się do rzeczy niecodziennych. Widzimy kwietniki żywe o przecudnych barwach i dla odmiany dywany martwe nęcące już zdala oko jaskrawością barw.

Zgrupowanie ukośnic bulwiastych olbrzymich kwiatów pojedynczych i pełnych, dobór wprost niebywały lewkoniy o przecudnych barwach i niepowszedniej p(...)ności kwiatów jest wprost zadziwiający.

Całość będzie prawdziwie czarująca wywołałą niezawodnie zadowolenie u każdego ze zwiedzających.

Słowo Pomorskie, 18 lipca 1928 r.

Z Pomorskiej Wystawy Ogrodniczo-Przemysłowej.

Po słotach i zimnach przyszły spiekoty i skwary, które są klęską dla każdego ogrodnika. Od czego jest technika? Toteż wykorzystała ją jedna z wystawiających firm, zastosowując automatyczną deszczownię w malem i dużem wydaniu. Słońce praży, automat wspaniale działa, i lewkonje, gipsofile i groszki śmieją się z tego cudownemi barwami. Szkoda, że niesłychanie wysokie cło nie pozwala każdej firmie nabyć podobnie praktycznego aparatu, by ustało drogie a mało skuteczne ręczne podlewanie roślin w naszych ogrodach.

Cały teren wystawy poryty i poprzewracany, czarodziejsko się wyrównywa i zazielenia. Wśród beznagannej zieleni idealnie różnych trawników cięgną się wstęgi i łamańce przecudnych ukośnic firm ogrodniczych Pomorze i Poznańskiego, to znowu obwódki i klomby lobelji, ageratam i heljotropów. Goździki, dalje, astry, floksy itp. Dopiero zapowiadają swem liściem i nabrzmiałemi pączkami, co ukażą widzowi. Nie brak tam czarownego ogródka japońskiego w stylu angielskim i wielu niespodzianek, które bogato rozsypała sztuka ogrodnicza po całej wystawie. Atrakcją la dziatwy będzie zwierzyniec, który przygotowuje p. Radca Rzyski, obok pięknych szkółek i drewnianego domu leśnika.

Słowo Pomorskie, 25 lipca 1928 r.

Przed otwarciem wystawy ogrodniczej.

Wszystko gotowe! – Pobieżny przegląd. – Hala czeka na radnego Doehna. – W sobotę 28 bm. Nastąpi otwarcie.

Wprawdzie nie ogłoszono jeszcze oficjalnie programu otwarcia Pomorskiej Wystawy Ogrodniczo-Przemysłowej, jednak wszystko zdaje się przemawiać za tem, że odbędzie się ono punktualnie tak jak zapowiedziano w przyszłą sobotę.

Kto w tych dniach był koło parku "Cegielni", temu trudno zapewne było poznać to miejsce tak dobrze sobie znane. Pobudowano już tuż obok wejścia do Cegielni pokaźną bramę, prze żelazną jej kratę widać wspaniałe kwietniki na tarasie wznoszącym się ku wielkiej hali wystawowej. W ubiegłą niedzielę tłumy ludzi stawały przy wejściu, aby choć zdaleka podziwiać okazy sztuki ogrodniczej. Każdy zwiedziłby z rozkoszą cały ten kwitnący i pachnący teren, cóż kiedy brama zamknięta a stróż "nie puszcza".

Korzystając z zezwolenia komitetu wkraczam przez "zakazane" wrota wzbudzając zazdrosne spojrzenia zgromadzonej tu publiczności. Jednak ku jej uciesze nadbiega zdala stróż i poczyna mi strasznie urągać, że to wejście zakazane, że gdzieś tam na lewo jest dziura w płocie, że sam pan prezydent wchodzi tamtędy itp. Ostatecznie udobruchał się i zezwolił łaskawie przejść się po terenach wystawy.

Na każdym kroku stwierdzić można, że prace przygotowacze są już ukończone: czyto na wielkich placach przed samym gmachem, czy na zboczu ku Cegielni, gdzie mienią się wszelkiemi barwami ogrody "nowoczesne", czy wreszcie w okolicy nowej leśniczówki, gdzie już od tygodnia stoi pawilon pewnej firmy toruńskiej eśród klombów kwiatów. Tylko nieuporządkowane jeszcze ganki i prace budowlane przy fontannie zdradzają, że pozostało jeszcze cośniecoś do zrobienia.

Jeszcze dalej posunęły się prace na terenie niżej położonym wśród lasu. I tutaj powstały nowe pawilony, a zdala już odurza zapach niezliczonych zagonów lewkonij najróżniejszych odcieni, które znajdują się właśnie w pełnym rozkwicie, poza niemi widnieją jakieś inne barwne plamy; naprzeciw tego morza kwiatów piękne palmy i inne cuda sztuki ogrodniczej. Sielsko wygląda zakończenie tej części ogrodu: domek leśny wraz z położonym obok "zwierzyńcem" gotowym na przyjęcie mieszkańców.

Wracając przeglądam się zdala fasadzie hali wystawowej; sądzę, że teraz kiedy białe jej mury pięknie odbijają od barwnego dywanu kwiatów i zieleni drzew, nawet srogi radny Doehn pogodzi się z jej istnieniem a może nawet postawi wniosek o wyrażenie uznania jej twórcy?

Hala z powodu niedzieli zamknięta; zresztą nie należy przecież teraz przed otwarciem oglądać wszystkiego, dość będzie na to czasu po 28. lipca.

Bo nie ulega już dziś najmniejszej wątpliwości, że otwarcie nastąpi w tym dniu że wystawa nie spóźni się ani o godzinę. Komitet organizacyjny dopisał w zupełności teraz chodzi tylko o to aby w równej mierze dopisała także publiczność: miejscowa, z Pomorza i z całej Polski.

Nie wątpimy wcale, że się to stanie.

Słowo Pomorskie, 29 lipca 1928 r.

Otwarcie wystawy Ogrodniczo-Przemysłowej

Hala wystawowa, przyozdobiona pięknemi kwietnikami, ukończona na czas zapchana po brzegi eksponatami wystawców. Jak dotąd naliczyliśmy 145 firm. Teren wystawy na tle nasyconej zieleni lasu i przepojony zapachem kwiatów bawi oko i serce widza.

W hali zebrali się przedstawiciele władz rządowych, wojskowych i samorządowych. Wśród obecnych zauważyliśmy konsula Rzeczypospolitej Francuskiej p. Thierwandala.

Pogoda, która rankiem była niezbyt wyraźna piękna. W momencie, gdy oddajemy numer na maszynę, oczekują przybycia p. min. Niezabytowskiego. Poświęcenia dokona ks. prałat Wysiński.

Bezpośrednio po otwarciu wystawy udostępniona ona zwiedzających.

Słowo Pomorskie, 29 lipca 1928 r.

Na otwarcie wystawy

W chwili, kiedy w acałej Polsce zauważyć się daje pocieszający wzrost zainteresowania sprawami morza i wybrzeża polskiego, a wraz z tem także cała ziemia pomorska zdobywa w sercach i umysłach polskich należne sobie miejsce, zrodziła się w Toruniu szczęśliwa myśl urządzenia Pomorskiej Wystawy Ogrodniczo-Przemysłowej. W dniu dzisiejszym ujrzeć mamy rezultaty kilkumiesięcznej wytężonej pracy jej organizatorów.

Słusznie ogrodnicy pomorscy na miejsce wystawy obrali Toruń; przypomnieć bowiem należy, że tutaj ćwierć wieku temu, w r. 1902, odbyła się pierwsza na ziemiach byłego zzaboru pruskiego polska wystawa ogrodnicza. Tutaj też powstało pierwsze pismo fachowe "Gazeta Ogrodnicza". Kiedy po wojnie światowej w wolnej Polsce dźwigać się poczęły wszystkie gałęzie gospodarstwa krajowego, Pomorze także na polu ogrodnictwa nie pozostało w tyle poza innemi dzielnicami, czego dało wymowny wyraz, biorąc udział w ogólnokrajowej wystawie ogrodniczej w Poznaniu w r. 1926 i zyskując tam należne uznanie. Wystawa obecna będzie zarazem przeglądem sił, który przyczyni się do tem godniejszego wystąpienia ogrodnictwa pomorskiego na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu.

Jak wiadomo z programów wystawy, ramy jej są szerokie, obejmuje ona bowiem nie tylko wszelkie działy ogrodnictwa handlowego, nasiennictwa, przetwórstwa przemysłowego i domowego, związanego ściśle z rolniczym warsztatem pracy ogrodnictwa dominjalnego, lecz sięga także w bardzo ważną dla Pomorza dziedzinę leśnictwa, obejmuje także pszczelnictwo oraz wszelkie rodzaje przemysłu pomocniczego. Liczne zjazdy i kursy zapowiedziane na czas wystawy, przyczynią się niewątpliwie do zespolenia pracy wszystkich organizacyj ogrodniczych i pokrewnych, działających na terenie Pomorza, co stworzyć może jeszcze pomyślniejsze warunki dla dalszego rozwoju ogrodnictwa.

Gdybyśmy – choć na podstawie relacyj – cofnąć się chcieli wstecz o ćwierć wieku do tych początków wystaw polskich w Toruniu, skromnie mieszczących się w szczupłych lokalach dzisiejszej Książnicy im. Kopernika, i zestawić je chcieli z wystawą obecną, to obok olbrzymich różnic znajdziemy i punkty styczne, tak jak wówczas organizatorzy jej pragnęli w wystawie dać wyraz tężyzny gospodarczej naszego społeczeństwa w dobie ucisku ekonomicznego i narodowego, a zarazem zadokumentować chcieli polskość Pomorza, tak i obecna wystawa dowodzić będzie, że zmiany polityczne stworzyły pomyślniejsze jeszcze warunki dla rozwoju gospodarczego tej ziemi. Udział zaś przedstawicieli mniejszości narodowej dowodzi, że w równej mierze korzystają z tego wszyscy obywatele państwa.

Nie omylimy się też zepewne, wyrażając przypuszczenie, że podobne pokazy tężyzny gospodarczej i kulturalnej Pomorza będziemy musieli tutaj urządzać częściej, niż na innych ziemniach polskich i i to na wszelkich polach i nie tylko "dla użytku wewnętrznego". Obowiązek ten ciążyć będzie w pierwszej linji na stolicy Pomorza.

Otwarcie wystawy następuje w chwili pomyślanej także i dla miasta: rozpoczęta budowa gmachu urzędu wojewódzkiego położy nareszcie kres niepokojącym pogłoskom co do przyszłości grodu Kopernika, a budowa drugiego mostu otwiera przed miastem nowe możliwości rozwoju. Można mieć zatem nadzieję, że stolica województwa podoła trudnemu zadaniu, jakie czeka ją w przyszłości. Obok pracy, inicjatywy potrzeba jednak będzie także wiele doświadczenia, abyśmy nadziei tych nie zawiedli.

Wystawę obecną powitać należy gorąco jako zapowiedź tej pracy o doniosłem znaczeniu dla państwa, dla Pomorza i dla miasta.

W tej myśli życzymy organizatorom jej: "Szczęść Boże!"

Słowo Pomorskie, 31 lipca 1928 r.

Pomorska Wystawa Ogrodniczo-Przemysłowa.

Przed otwarciem.

Otwarcie wystawy naznaczone było na sobotę 28 bm. Pomimo zapewnień Komitetu, że termin będzie ściśle dotrzymany, nie brak było sceptyków którzy nieobyci ze zwykle przed otwarciem każdej wystawy panującym chaosem, nie dowierzali, by przygotowania mogły być na czas ukończone. Tymczasem komitet z p. dr. Dandelskim na czele pracował niezmordowanie wraz z całym personelem technicznym a szczupły personel administracyjny dobywał resztek sił, by nie było zawodu. Nie mniej trudzić się musieli i wystawcy: przez ostatnie dwie doby nie przerywano pracy nawet w nocy.

Zato w dniu otwarcia, gdy o godz. 11 przed wejściem gromadzić się zaczęły liczne rzesze zaproszonych gości oraz publiczności,- wszystko już było gotowe.

Komitet oraz przedstawiciele wszystkich władz, urzędów, samorządów, instytucyj i organizacyj rolniczych, przemysłowych, rzemieślniczych i kupieckich oczekiwali na przybycie p. Ministra Rolnictwa, który dokonać miał aktu otwarcia.

Otwarcie wystawy.

O godz. 11.30 przybył p. min. Niezabytowski. W imieniu komitetu powitał go p. dr. Dandelski, wyrażając gorące podziękowanie za przybycie oraz za zainteresowanie się wystawą. Stanęła ona wyłącznym wysiłkiem komitetu, miasta oraz Pomorskiej Izby Rolniczej a wykazać ma poziom naszego ogrodnictwa. Jeśli nie wszystko wypado zadowalająco to na uniewinnienie organizatorów trzeba wziąć pod uwagę, że jest to pierwsza u nas wystawa w tych rozmiarach. Przygotowanie jej wymagało wiele trudu i możliwe było tylko dzięki zgodnej harmonji jaka panowała wśród jej organizatorów. Powitalne swe przemówienie kończy mówca prośbą, by pan minister raczył dokonać otwarcia wystawy.

P. min. Niezabytowski w odpowiedzi na powitanie zaznacz, że uważał za swój obowiązek przybycie na otwarcie wystawy. W krótkich słowach podkreśla p. minister na podstawie cyfr ilustrujących wwóz artykułów ogrodniczych, ważność tej gałęzi naszej wytwórczości a wyrażając cześć organizatorom wystawy nawiązuje do ostatnich słów powitania i kończy zdaniem "Concordia parvae res crescunt, discordia maximae dilabuntur" poczem przecinając wstęgę otwiera wystawę.

Mijając piękne kwietniki na tarasie wznoszącym się ku hali wystawowej (dzieło ogrodnictwa miejskiego Grudziądza) przechodzą goście prowadzeni przez p. dra Dandelskiego wzdłuż frontu hali do jej głównego wejścia. Tutaj ks. prałat Wysiński dokonał najpierw poświęcenia nowego gmachu.

P. min. Niezabytowski zwiedza wystawę.

Przy wstępie do hali wręczył p. konsul Hozakowski panu ministrowi ozdobny album z fotografjami wszystkich działów swej firmy. Przyjmując upominek zaznaczył p. min. Niezabytowski, że firma znana mu jest jeszcze z czasów przedwojennych, gdyż już wówczas ziemniaństwo kresów wschodnich utrzymywało z nią stosunki handlowe.

Następnie zwiedzono najpierw pokaz kwiatów w hali, następnie otwarte tereny przyczem objaśnień udzielali członkowi komitetu i poszczególni wystawcy.

Po zwiedzaniu wystawy komitet przyjmował p. ministra śniadaniem we Dworze Artusa, podczas którego toast na jego cześć wzniósł p. prezydent miasta Bolt, w odpowiedzi zaś p. minister nie szczędząc słów uznania dla samej wystawy i jej organizatorów – toastował na cześć głównego jej inicjatora p. dra Dandelskiego.

O godz. Drugiej p. minister wyjechał do Poznania aby być obecnym na raucie wydanym tam przez Prezydenta Rzeczypospolitej.

Goście zamiejscowi.

Na otwarcie wystawy przybył cały szereg gości zamiejscowych m. i. konsul francuski z Poznania p. Siez-Vandal oraz cały szereg wybitnych ogrodników: dyr. plantacji m. Lwowa p. Piątkowski, dyr. Ogrodów Łazienkowskich z Warszawy p. St. Mazurkiewicz, dyr. Państw. Szkoły Ogrodniczej w Poznaniu p. Wacław Zembal, p. prof. Hozer z Szkoły Głównej Gosp. Wiejskiej, p. Zofja Piasecka delegatka Min. Rolnictwa, p. Żakowicz, dyr. Depertamentu Min. Rolnictwa, p. Józef Marciniec senjor prezes honorowy Wlkp. Zw. Ogrodników, p. Józef Marciniec jun., dyr. Szkoły Ogrodn. w Koźminie, p. Antoni Zalewski sekretarz Zw. Kwiaciarzy, p. Kosmal reprezentant Wlkp. Izby Rolniczej, p. Gaure inspektor Ogrodów Miejskich w Krakowie, p. Brzósko prezes Centr. Zw. Pszczelarzy i szereg innych gości z całej Polski.

Oprócz tego zauważyliśmy licznych przedstawicieli ziemiaństwa pomorskiego.

W pierwszym dniu.

W pierwszym dniu zwiedzających było dość dużo m. I. nie brak było i wycieczek jak wycieczka Szkoły Rolniczej z Kowalewa i innych. Wystawa wywarła na wszystkich zwiedzających imponujące wrażenie. Zewsząd słychać słowa nie tylko uznania, ale wręcz zachwytu.

Już samo wejście, tarasy upiększone kwietnikami (dekoracje ogrodnictwa miejsckiego w Grudziądzu) przedstawiają się okazale.

Dekoracje kwiatowe firmy Hozakowski przed frontem hali uderzają pięknem rysunku i doborem barw. Sama hala również zyskuje tylko słowa uznania i to tak strona zewnętrzna, jak i wewnętrzna.

Szczególnie wielu, zwiedzających gromadzi się przy barwnych ogródkach Bydgoszczy, przy poglądowych zagonach kwiatowych firmy Tomaszewski i ciekawej wystawie lasów miasta Torunia.

W hali samej największe zainteresowanie wzbudzał oczywiście pokaz kwiatowy: wspaniałe gloksynje, róże, hortensje i kwiaty cięte firmy Hentschel, piękna grupa roślin dekoracyjnych firmy B. Hozakowski, bardzo ładne i pięknie rozmieszczone eksponaty firmy Puchalski, róże ogrodnictwa miejskiego w Toruniu oraz firmy Fucha z Inowrocławia, kaktusy majątku Wrzosy i cały szereg innych.

Nie możemy tu wymienić wszystkich wystawców, szczegółowe zresztą sprawozdanie ze wszystkich działów oraz fachową ocenę wystawy odkładamy do numeru jutrzejszego.

W niedzielę 29. bm.

W niedzielę przed połudn. Frekwencja zwiedzających była znaczna; przybyło szereg wycieczek ogrodniczych: z Poznania, Mogilna, Włocławka, Inowrocławia, Brodnicy, Koźmina. Po południu z powodu deszczu i niepewnej pogody frekwencja zrazu była słabsza, poprawiła się jednak wkrótce, tak iż wystawę zwiedziło w dniu tym około 2 000 osób.

Niestety, nie wszyscy zapoznali się jeszcze z planem wystawy; wielu czeka "aż wstęp będzie po 50 groszy", nie wiedząc o tem że wówczas nie będzie już wspaniałego pokazu kwiatowego, który jest głównyą atrakcją pierwszego okresu, kończącego się niestety już 31 b. m, to jest jutro, we wtorek.

Należy zatem śpieszyć na wystawę czemprędzej, a nie zwlekać z jej zwiedzaniem, zwłaszcza prowincja, okolice Torunia, miasta Bydgoszcz, Inowrocław, Aleksandrów, Włocławek, kuracjusze z Ciechocinka, śpieszyć powinni do Torunia, by podziwiać jeszcze kończący się już jutro pokaz kwiatowy.

Słowo Pomorskie, 5 sierpnia 1928 r.

Akustyka hali wystawowej. Czwartkowy występ "Lutni" w hali wystawowej – urządzony w celu wypróbowania akustyki – dał wyniki dodatnie. Chór śpiewał zarówno na dole jak i na pierwszym piętrze. Zupełnie zadowalająco brzmiał zwłaszcza z pierwszego piętra. Będzie zatem można z powodzeniem używać hali do zjazdów śpiewackich, koncertów chórowych i innych.

Słowo Pomorskie, 13 lipca 1929 r.

I. DRECKI, Przedsiębiorstwo Inżynieryjno-Budowlane w Toruniu.

Jest jednem z tych, które przez swoją technikę i organizację uzyskało od władz komunalnych i państwowych tak poważne do zrealizowania prace, jak wybudowanie hali Pomorskiej Wystawy Ogrodniczo-Przemysłowej w Toruniu, na początku roku 1928, obejmującej około 22000 mtr. sześciennych, a praca ta odbywała się w bardzo trudnych warunkach, gdyż czas naglił (w okresie 3 miesięcy) a wykwalifikowanych sił było tak skąpo, że zdawać się mogło, że praca na czas nie będzie ukończona, lecz sprężyste i energiczne przedsiębiorstwo zdołało pokonać te wszystkie trudności i hala stanęła na czas gotowa.

Rezultatem tego wyczynu było to, że przedsiębiorstwo przy rozpisywaniu przetargu na wybudowanie gmachu województwa Pomorskiego zostało przez swą techniczną organizację i kalkulację uwzględnione i prace przedsiębiorstwu zostały powierzone. Gmach urzędu województwa pom. wykonany jest z konstrukcji żelbetowej ramowej a obejmującej 45000 mtr. sześciennych. Skomplikowane fundamenty i mury piwniczne wykonano w ciągu jednego miesiąca, konstrukcję zaś żelbetową w ciągu trzech miesięcy.

Kompletnego ukończenia odnośnego gmachu spodziewać się należy jeszcze w roku bieżącym, a w roku przyszłym gmach zajęty będzie przez urzędy wojewódzkie, co obywatelstwo toruńskie przyjmie z radością do wiadomości. Obecnie zajęty przez urząd wojewódzki gmach szkoły przemysłowej oddany będzie natychmiast po opróżnieniu do celów swego przeznaczenia.